Kto odpowiada za areszty w Polsce

Powierzyliśmy uprawnienie do decydowania o wolności człowieka niezawisłym sędziom nie po to, żeby wyglądało to ładnie i bardziej europejsko, ale po to, by sami, wolni od wpływu pozostałych władz, chronili prawa i wolności człowieka przed nieuprawnioną ingerencją państwa. To podpis sędziego, nikogo innego, widnieje pod każdą decyzją aresztową.

Pod treścią niedawnego artykułu profesorów i adwokatów Piotra Kardasa i Macieja Gutowskiego o tymczasowym aresztowaniu jak zazwyczaj, podpisuję się obiema rękami. Z jednym tylko zastrzeżeniem, odnoszącym się do tytułu i leadu artykułu. Rzecz w tym, że sugerowana czytelnikowi teza, jakoby o skali i czasie trwania aresztów decydowała w Polsce prokuratura, jest – moim zdaniem – nieprawdziwa.

Czytaj także: O skali aresztów decyduje w Polsce prokuratura

Prawo polskie nie zna instytucji obligatoryjnego tymczasowego aresztowania. Odpowiedzialnością za praktykę stosowania tymczasowego aresztowania, dostrzegając oczywistą wadliwość wielu i absurdalność niektórych rozwiązań legislacyjnych, nie sposób obciążać prawodawcy.

Często pochopne, zbędne, a bywa też, że motywowane instrumentalnie wnioskowanie przez prokuraturę o stosowanie aresztu nie zdejmuje w żaden sposób odpowiedzialności z tych, którym powierzyliśmy wyłączność na decydowanie o wolności człowieka.

Od kiedy jako społeczeństwo zrezygnowaliśmy ze stosowania kary śmierci, wartością najwyższą, jaką zgodnie z prawem można odebrać człowiekowi, jest właśnie wolność osobista.

Powierzyliśmy uprawnienie do decydowania o wolności człowieka niezawisłym sędziom nie po to, by wyglądało to ładnie i bardziej europejsko, ale po to, by sami, wolni od wpływu pozostałych władz, chronili prawa i wolności człowieka przed nieuprawnioną ingerencją państwa.

To podpis sędziego, nikogo innego, widnieje pod każdą decyzją aresztową. Za systemowo wadliwą, antygwarancyjną i – tu także pełna zgoda z autorami – nieprzyzwoitą praktykę i skalę aresztów tymczasowych odpowiadają sądy, zaś w wymiarze indywidualnej przecież decyzji o pozbawieniu wolności, po prostu sędziowie.

Szukając odpowiedzi na pytanie o przyczyny takiego stanu rzeczy, nie ulegajmy politycznej poprawności, w jakiś sposób oczekiwanej w obiektywnie trudnym dla wymiaru sprawiedliwości czasie.

Autorzy trafnie zauważają, że zwiększenie sędziowskiej świadomości znaczenia konstytucji nie zmieniło podejścia do tymczasowego aresztowania.

Zrozumiała koncentracja na kluczowym zagrożeniu dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów, skutkuje niestety biernością i widocznym brakiem zainteresowania środowiska prawniczego w definiowaniu i sygnalizowaniu tego i szeregu innych zagrożeń w sferze praw i wolności obywatelskich.