W literaturze przedmiotu zarysował się już spór, czy ustawowe związanie sądu cywilnego decyzją organu antymonopolowego stwierdzającą naruszenie oznacza stosunek prejudycjalności między takimi postępowaniami i – w efekcie – wymusza na sądzie cywilnym zawieszenie postępowania cywilnego wszczętego przez poszkodowanego na podstawie ustawy. Kwestia ta pozostaje nierozstrzygnięta.
Tymczasem stanowisko sądów mogłoby mieć przełożenie na praktyczne wykorzystanie ustawy, bowiem wyrok, który zapada po wielu latach, w zupełnie zmienionych okolicznościach gospodarczych, niejednokrotnie nie wychodzi już naprzeciw oczekiwaniom strony powodowej i nie realizuje jej majątkowego interesu, innymi słowy, sprawiedliwość przychodzi zbyt późno. Dobrze byłoby zatem przesądzić, jak powinna być rozumiana instytucja związania decyzją prezesa UOKiK – czy sąd powinien na nią oczekiwać (potencjalnie latami), czy może dokonywać ustaleń niezależnie, ryzykując nawet odmienne rozstrzygnięcie.
Jednocześnie ustawa zawiera zabezpieczenia mające na celu zapobieżenie „rozregulowaniu” postępowania przed organem antymonopolowym przez toczący się równolegle proces z powództwa cywilnego. Przykładowo, osoba ujawniająca informacje o naruszeniu (jego uczestnik, „świadek koronny”) jest chroniona przed ujawnieniem w procesie cywilnym oświadczeń składanych w toku postępowania przed organem. Utrudnia to dochodzenie odszkodowania od sygnalisty, jednak za nadrzędny cel ustawodawca uznał tu udzielenie pewnych gwarancji osobie informującej organ antymonopolowy o np. zmowie cenowej czy innym naruszeniu, które bez udziału takiego informatora mogłoby nie ujrzeć światła dziennego.
Nikłe zainteresowanie
Pomimo wielu lat obowiązywania ustawy i wprowadzonych przez nią ułatwień w dochodzeniu roszczeń liczba wnoszonych na jej podstawie spraw wydaje się być znikoma (statystyki sądowe za rok 2023 wykazały ok. pięciu zawisłych spraw bez nowych wpływów). Może to wskazywać, że ustawa nie cieszy się powodzeniem wśród polskich przedsiębiorców.
Przegląd orzeczeń pokazuje, że pojawia się ona niejako przy okazji bądź w tle innych zagadnień. Oczywiście, bez dania sądom szansy na wyłożenie i zastosowanie ustawy na polskim gruncie, w oparciu o ich wiedzę i doświadczenie zebrane choćby w sporach na gruncie zwalczania nieuczciwej konkurencji, trudno będzie znaleźć wiążące odpowiedzi na pytania nurtujące teoretyków i praktyków, zaś system ochrony będzie tylko z pozoru dwutorowy.
Pojawia się zatem pytanie, w jaki sposób można poszerzyć zakres prywatnego dochodzenia roszczeń na podstawie ustawy?