Korekta płci przed sądem. Przełomowa uchwała. Sąd Najwyższy upraszcza procedurę

Do korekty metrykalnej płci wystarczy wniosek zainteresowanej osoby. W takiej sprawie może uczestniczyć jej małżonek, nie trzeba pozywać rodziców. To istotne uproszczenie tej procedury.

Publikacja: 04.03.2025 15:05

Koniec z pozywaniem rodziców. Sąd Najwyższy zmienił procedurę korekty płci

Koniec z pozywaniem rodziców. Sąd Najwyższy zmienił procedurę korekty płci

Foto: Adobe Stock

Żądanie korekty płci w akcie urodzenia może nastąpić na wniosek zainteresowanej osoby, a uczestnikiem tego postępowania może być tylko jej małżonek (małżonka). W postępowaniu przed sądem nie będą już uczestniczyć rodzice osoby zmieniającej płeć ani jej dzieci.

To sedno wtorkowej uchwały Izby Cywilnej SN z udziałem 19 sędziów pod przewodnictwem pierwszej prezes SN prof. Małgorzaty Manowskiej.

Sąd Najwyższy przypomniał, że przepisy ustawowe nie normują kwestii, gdy płeć odczuwana różni się od wpisanej w akcie urodzenia. Zdaniem SN względy społeczne przemawiają za uregulowaniem tej kwestii w drodze procesowej (dopóki nie zostaną przyjęte przepisy w tej sprawie).

O rozstrzygnięcie omawianej kwestii wystąpił dwa i pół roku temu ówczesny prokuratur generalny Zbigniew Ziobro, wskazując na rozbieżność między stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 6 grudnia 2013 r. (sygn. akt I CSK 146/13), a poglądem wyrażonym w wyroku z 10 stycznia 2019 r. (II CSK 371/18).

Orzeczenia SN. Czy w sprawie dotyczącej korekty płci musi uczestniczyć małżonek, dzieci, rodzice?

W pierwszym orzeczeniu SN stwierdził, że istota więzi prawnych łączących osobę transpłciową występującą o ustalenie zmiany płci metrykalnej z jej nierozwiedzionym małżonkiem oraz dziećmi decyduje o jednolitej postaci współuczestnictwa koniecznego w takiej sprawie między tymi osobami (gdyż wyrok ma dotyczyć wszystkich jej uczestników).

Natomiast w orzeczeniu z 2019 r. SN przyjął, że w sprawie o ustalenie zmiany płci bierną legitymację procesową mają wyłącznie rodzice powoda, a jeżeli nie żyją - kurator ustanowiony przez sąd. W ocenie byłego PG stanowisko zajęte w wyroku z 10 stycznia 2019 r. stanowi wyłom w dotychczasowej utrwalonej praktyce orzeczniczej, stąd potrzeba wykładni kodeksu postępowania cywilnego w tym zakresie (art. 73 § 2 w zw. z art. 72 § 2 k.p.c.).

Czytaj więcej

Dyskryminacja osób, które nie identyfikują się ze swoją płcią. Ważny wyrok SN

Zbigniew Ziobro wystąpił o rozstrzygnięcie w sprawie osób transpłciowych 

PG wskazał, że zarówno z przepisów konstytucji RP jak i Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżeństwem może być wyłącznie związek kobiety i mężczyzny. Powoduje to konieczność udziału nierozwiedzionego małżonka w postępowaniu o ustalenie lub zmianę płci metrykalnej, i skutkuje niedopuszczalnością uwzględnienia powództwa w takiej sytuacji. Również charakter więzi łączących transpłciowego rodzica z dzieckiem powinien być brany pod uwagę w trakcie procesu o uzgodnienie płci. Z rodzicielstwa wynikają bowiem liczne stosunki prawa rodzinnego, w tym władza rodzicielska oraz obowiązek alimentacyjny.

Nie należy także wykluczać możliwości dokonania wzmianki lub adnotacji w zakresie danych identyfikacyjnych rodzica zawartych w akcie urodzenia dziecka. Nie wystarczy, że stroną postępowania będą wyłącznie rodzice, gdyż żyjący i nierozwiedziony małżonek oraz małoletnie dzieci osoby transpłciowej mają silniejszą legitymację do występowania po stronie biernej niż żyjący rodzice takiej osoby. Muszą więc oni wystąpić w takim postępowaniu po stronie pozwanej obok żyjących rodziców, a sąd winien też zawiadomić prokuratora o takiej sprawie.

Czytaj więcej

Tranzycja osoby małoletniej. Czy może złożyć pozew o ustalenie płci metrykalnej?

RPO: w sprawie korekty płci metrykalnej nie ma rozbieżności

Według stanowiska RPO prof. Marcina Wiącka, w sprawach dotyczących korekty płci metrykalnej nie ma rozbieżności co do osób, które powinny występować po stronie pozwanej, więc nie ma potrzeby podejmowania przez SN uchwały. Według badań RPO w latach 2020–2022 powództwa o ustalenie zmiany płci wniosło 1157 osób, z czego prawomocnie oddalono tylko cztery. W większości tych spraw po stronie pozwanej nie występował ani małżonek ani dzieci powodów (małżonek tylko w trzech sprawach), a niemal w każdym postępowaniu byli to rodzice albo kurator.

Kampania przeciw Homofobii: chronić przede wszystkim godność osoby transpłciowej

Pogląd w tej sprawie przedstawiła też Kampania przeciw Homofobii. Zgodnie z nią w postępowaniu o uzgodnienie płci, ochroną winna być objęta przede wszystkim godność osoby transpłciowej, co przemawia za tym, aby postępowanie to było dla niej najmniej uciążliwe, a przyjęcie stanowiska PG będzie miało przeciwny skutek.

Z kolei obecny PG Adam Bodnar cofnął wniosek swego poprzednika, wskazując, że poszerzenie kręgu osób uczestniczących w postępowaniu może nadmiernie obciążyć emocjonalnie osobę transpłciową, a także pozostałych uczestników, przede wszystkim dzieci osoby występującej o zmianę płci. Jeszcze w zeszłym roku Izba Cywilna SN uznała cofnięcie wniosku za niedopuszczalne.

Opinia dla "Rzeczpospolitej"

Artur Grajewski, sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie

Jak słusznie zauważyła sędzia sprawozdawca kreowanie sztucznego sporu na potrzeby postępowania o ustalenie płci jest kompletnie niezrozumiałe. Właśnie do takich spraw przewidziany jest tryb niesporny. Zgadzam się, że w takim postępowaniu, dotyczącym osoby dorosłej, nie powinni uczestniczyć rodzice i dzieci wnioskodawcy. Uważam jednak, że gdy uzgodnienie płci dotyczy osoby niepełnoletniej, z oczywistych względów uczestnikami postępowania winni być żyjący rodzice. Nie widzę natomiast konieczności udziału reprezentującego ich prawa kuratora w razie ich śmierci, i tak dziecko będzie reprezentowane przez przedstawiciela ustanowionego przez sąd rodzinny. Z uchwały płynie ponadto bardzo ważny przekaz - jeśli konieczna jest zmiana oznaczenia płci osoby pozostającej w związku małżeńskim, najpierw należy przeprowadzić postępowanie rozwodowe, albowiem pozostawanie w związku małżeńskim w chwili orzekania musi prowadzić do oddalenia wniosku.

Czytaj więcej

Osoby transpłciowe mają problemy przy zmianie pracy. Jest luka w przepisach

Sygn. akt: III CZP 6/24

Żądanie korekty płci w akcie urodzenia może nastąpić na wniosek zainteresowanej osoby, a uczestnikiem tego postępowania może być tylko jej małżonek (małżonka). W postępowaniu przed sądem nie będą już uczestniczyć rodzice osoby zmieniającej płeć ani jej dzieci.

To sedno wtorkowej uchwały Izby Cywilnej SN z udziałem 19 sędziów pod przewodnictwem pierwszej prezes SN prof. Małgorzaty Manowskiej.

Pozostało jeszcze 93% artykułu

Czytaj więcej, wiedz więcej!
9zł za pierwszy miesiąc.

Rzetelne informacje, pogłębione analizy, komentarze i opinie. Treści, które inspirują do myślenia. Oglądaj, czytaj, słuchaj.
9 zł pierwszy miesiąc, a potem 39 zł/msc
Prawo w Polsce
Kolejne ograniczenia dla palaczy w Polsce. Andrzej Duda podpisał ustawę
Materiał Promocyjny
Rośnie znaczenie magazynów energii dla systemu energetycznego i bezpieczeństwa kraju
Zawody prawnicze
Drugi dzień egzaminów zawodowych. Zachowek u radców, umowa przyrzeczona u adwokatów
Praca, Emerytury i renty
Czy można otrzymać dwie 13. emerytury? ZUS stawia sprawę jasno
Praca, Emerytury i renty
Zmiany w terminach wypłat 800 plus. Harmonogram przelewów w kwietniu 2025
Materiał Partnera
Kroki praktycznego wdrożenia i operowania projektem OZE w wymiarze lokalnym
Nieruchomości
Łóżka, woda i konserwy w każdym schronie. Oto obowiązki właścicieli i zarządców
Materiał Promocyjny
Jak znaleźć nieruchomość w Warszawie i czy warto inwestować?