Ministerstwo Sprawiedliwości i rzecznik praw obywatelskich w sporze o powrót ławników do sądu

Rzecznik Adam Bodnar alarmował w piśmie do resortu, że pandemiczna nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego kolejny raz wyrugowała czynnik społeczny z wymiaru sprawiedliwości.

Na mocy wskazanych przepisów wprowadzono regułę, że w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego. W taki oto sposób z sal rozpraw usunięto nie tylko profesjonalnych sędziów, ale i właśnie ławników. Regulacja ma obowiązywać przez rok od zakończenia pandemii.

Czytaj też:

Ławnicy sądowi: władza chce się nas pozbyć

Rzecznik praw obywatelskich wraz m.in. z Naczelną Radą Adwokacką, Stowarzyszeniem Prokuratorów?w Lex Super Omnia czy Stowarzyszeniem Sędziów Polskich Iustitia wystosowali 7 lipca memorandum w sprawie prawa obywatela do sądu. Wskazano w nim, że pod pozorem walki z koronawirusem ustawodawca wprowadził niekonstytucyjne rozwiązania, kiedy jednocześnie zdecydowano się na odmrożenie działalności publicznej. Zwrócono przy tym uwagę, że zmiany likwidujące zasadę kolegialności składów sądowych, także poprzez odstąpienie od udziału czynnika społecznego, trudno uznać za zgodne art. 182 Konstytucji RP.

„Wprowadzone ustawą z 28 maja 2021 r. zmiany są niekonstytucyjne, pozbawiają społeczeństwo istotnych gwarancji proceduralnych, uniemożliwiają ławnikom wykonywanie funkcji, do której zostali powołani, a przy tym nie można ich usprawiedliwić stanem zagrożenia epidemicznego panującym w kraju" – akcentował wprost w wystąpieniu do ministra sprawiedliwości RPO.

Adresat memorandum jest jednak zupełnie innego zdania.

„Trzeba stanowczo podkreślić?, że w obowiązującym stanie prawnym udział ławników w procesie orzekania nie został wyeliminowany w ogóle, ale jedynie doznaje ograniczeń?w sprawach rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji. Opisana nowelizacja nie wpływa też?na status ławnika czy długość? jego kadencji, albowiem ma ona charakter epizodyczny i będzie stosowana jedynie w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich" – czytamy w odpowiedzi na wystąpienie RPO.

Ta argumentacja nie przekonuje radcy prawnego Michała Sobierajskiego z kancelarii prawnej Goldwin Wesołowski i Wspólnicy.

– Należy zacząć od tego, że art. 182 konstytucji, delikatnie rzecz ujmując, nie należy do najlepszych regulacji. Z przepisu tego wynika wprost, że udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości określa ustawodawca. Oznacza to, że konstytucja nie przewiduje wprost, jak ten udział ma wyglądać –komentuje mecenas Sobierajski. – Nie oznacza to jednak, że ustawodawca ma prawo do całkowitego wyeliminowania czynnika społecznego z orzekania albo uczynienia tego udziału symbolicznym. Kwestia ta była podkreślana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego [wyrok z 29 listopada 2005 r., sygn. akt P 16/04, OTK z 2005 r., nr 10/A, poz. 119 – red.]. Obecna regulacja prowadzi właśnie do takiego stanu – dodaje radca.

W jego ocenie nowe prawo może więc prowadzić do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu.