W paryskiej „Kulturze" Stefan Kisielewski napisał tekst powątpiewający w sens przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. Miałem z nim podjąć polemikę, czyli nawymyślać Kisielewskiemu od agentów imperializmu. W Komitecie Centralnym PZPR pokazali mi egzemplarz „Kultury" z tym artykułem, w którym najbardziej szkodliwe sformułowania zakreślone były na czerwono. Jeden z dwóch towarzyszy, słusznie od dawna powątpiewający w moją lojalność, wręczył mi „Kulturę" z uśmiechem jadowitej satysfakcji, jakby mówił: „Teraz się już nie wywiniesz. Umoczysz się w gównie po uszy". Na napisanie dali mi trzy dni. Z gmachu wychodziłem jak ogłuszony. Co tu gadać, zaproponowali mi wykonanie mokrej roboty.
* * *
Wśród gatunków serwilistycznego socjalistycznego dziennikarstwa, które z natury rzeczy było zajęciem podejrzanym, istniała jednak gradacja obrzydliwości. Najbardziej niewinne były tak zwane wstępniaki, czyli ogólne wiernopoddańcze adresy opiewające sukcesy realnego socjalizmu, drukowane we wszystkich gazetach na 1 maja, 22 lipca, na rocznicę rewolucji październikowej i przy innych mniej zobowiązujących okazjach, na przykład jeśli zdarzył się zjazd partii lub odwiedzał nasz kraj Leonid Breżniew. Z reguły były to utwory anonimowe, bo nikt nie chciał wychodzić na lizusa bez szczególnej potrzeby.
Wyższy stopień skurwienia polegał na opluciu imperializmu amerykańskiego, wykazaniu, że – w przeciwieństwie do realnego socjalizmu – jest to system nieludzki i zbrodniczy. Szczególną kategorią w tej branży były napaści na pogrobowców faszyzmu zamieszkujących Niemcy Zachodnie. Należało tu wykazać, że nie tylko ogłupili oni własny naród, ale przygotowują Bundeswehrę do odbicia Gdańska, Wrocławia i Szczecina. Było kilku specjalistów od takich wypracowań, wśród których wrył mi się w pamięć Edmund Męclewski. W gronie znawców Ameryki pysznił się niezapomniany Zygmunt Broniarek, ale chyba każdy kraj zachodni miał eksperta, który potrafił dokonać wyczerpującej analizy jego upadku. Te utwory podpisywane były nazwiskami. Stefan Kisielewski drukował litanię takich nazwisk w swoich felietonach – bez żadnego komentarza. Nazywał taką listę „Moje typy". Wszyscy wiedzieli, o co chodzi. W grudniu 1984 roku ta lista zaczynała się od nazwisk: Barzdo Tadeusz, Berezowski Maksymilian, Bilik Andrzej, Boniecka Ewa, Broniarek Zygmunt... Dalej nie będę ciągnął.
I były wreszcie najbardziej podłe zlecenia. Należało napaść na konkretnego człowieka, który naraził się władzy. Na ogół chodziło o autorów tekstów wydrukowanych za granicą, o podpisy pod listami protestacyjnymi, czasem o książkę czy inny utwór, który cenzura puściła przez nieuwagę. Nawet w zdemoralizowanym środowisku dziennikarskim niełatwo było znaleźć chętnych do wykonywania tych zamówień.
Wydział Prasy, zlecając mi takie właśnie zadanie, chciał za jednym zamachem załatwić kilka spraw: postraszyć Kisielewskiego i pokazać, że na froncie ideologicznym nie ma wyjątków, wszyscy są jednakowo dyspozycyjni, od „Trybuny Ludu" po „Kulturę". I jak to u dobrych wychowawców w zwyczaju, chęć upokorzenia winnego także odgrywała zapewne jakąś rolę. Dla mnie osobiście upokorzenie było szczególnie dotkliwe, bo uwielbiałem felietony Kisiela, a „Tygodnik Powszechny" był jedyną gazetą czytaną w naszym domu. Oprócz, oczywiście, „Przeglądu Sportowego". (...)