Nie udało się ze Ślązakami, uda z Grekami? Państwo może uznać kolejną mniejszość narodową

Wprowadzenie dodatkowych nazw miejscowych i ulic w języku greckim, emitowanie programów informacyjnych w tym języku, działania na rzecz języka greckiego przez władze publiczne czy nauczanie go w szkołach – takie przywileje może wkrótce uzyskać około czterech tysięcy mieszkających w Polsce Greków. Wiele wskazuje na to, że staną się oficjalnie uznaną przez państwo mniejszością narodową.

Czytaj więcej

Polityka

Mniejszość niemiecka poza parlamentem. Koniec pewnej ery

Pierwszy raz od 1991 r. mniejszość niemiecka nie będzie miała swojego przedstawiciela w polskim p...

Obecnie w Polsce jest dziewięć mniejszości narodowych, a także cztery mniejszości etniczne oraz jeden język regionalny – kaszubski. Pomimo różnego nazewnictwa, z każdą z tych kategorii łączą się podobne przywileje. Lista nie zmieniała się od lat, więc ewentualne dopisanie do niej Greków może zaskakiwać. Szczególnie że prace toczą się w cieniu o wiele głośniejszych, niedoprowadzonych do końca prób zmian w ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym.

Najgłośniejsze ostatnie zmiany w ustawie dotyczyły Ślązaków i Wilamowian. Obie zakończyły się prezydenckimi wetami

Najgłośniejsza dotyczyła uznania za regionalny języka śląskiego, co miało być realizacją jednego z „100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów” autorstwa Koalicji Obywatelskiej. Ustawę w tej sprawie uchwalił w kwietniu 2024 r. Sejm, ale zawetował ją ówczesny prezydent Andrzej Duda, i to z bardzo ostrym uzasadnieniem. „Niedające się wykluczyć działania hybrydowe, jakie mogą być podjęte w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej, związane z prowadzoną wojną za wschodnią granicą, nakazują szczególną dbałość o zachowanie tożsamości narodowej. Ochronie zachowania tożsamości narodowej służy w szczególności pielęgnowanie języka ojczystego” – oznajmił.

Dyskusja na temat języka śląskiego była jedną z najgłośniejszych w tej kadencji Sejmu, a podobne, choć nieco mniejsze emocje wywołał kolejny projekt, zgodnie z którym językiem regionalnym miał stać się wilamowski, używany przez garstkę mieszkańców Wilamowic niedaleko Bielska-Białej. Tę ustawę z kolei zawetował Karol Nawrocki. Uzasadniał, że istnieją wątpliwości, czy wilamowski jest odrębnym językiem, czy dialektem języka niemieckiego, a w dodatku trudno byłoby znaleźć nauczycieli, którzy – na mocy nowelizacji – mieliby nauczać wilamowskiego w szkołach.

Czytaj więcej

Polityka

Polska oficjalnie uzna język, którym mówi garstka obywateli

We wtorek w Sejmie ruszą prace nad nadaniem statusu języka regionalnego językowi wilamowskiemu, k...

W tle tych głośnych sporów trwają przymiarki do uznania Greków za mniejszość narodową i są już na bardzo zaawansowanym etapie. Tak przynajmniej wynika z posiedzenia Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych, które miało miejsce tuż przed świętami w Sejmie.

Zgodnie z opiniami, zamówionymi przez ministerstwo, mniejszość grecka spełnia kryteria do uznania jej przez państwo 

– To wielki moment dla mniejszości greckiej w Polsce – oświadczył w trakcie posiedzenia wiceminister spraw wewnętrznych Tomasz Szymański, zwracając się do Niki Kamby, ambasador Grecji w Polsce. Dodał, że ministerstwo jest w posiadaniu opinii prawnych, które jasno wskazują, że Grecy spełniają warunki do uznania ich za mniejszość narodową.

Zgodnie z ustawą, by zyskać taki status, przedstawiciele danej mniejszości muszą spełniać kilka kryteriów, w tym „istotnie odróżniać się od pozostałych obywateli”, „dążyć do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji”, czy posiadać udokumentowane „zamieszkiwanie obecnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat”. I jak wynika z wypowiedzi wiceministra Szymańskiego, Grecy mieli największy problem ze spełnieniem tego ostatniego warunku.

Czytaj więcej

Plus Minus

Adam Robiński: Kiczery czyli jak Grecy zaludnili polskie góry

Gdziekolwiek byli, przez kilkadziesiąt kolejnych lat wznoszone przy różnych okazjach toasty łączy...

Chodzi o to, że najwięcej Greków przyjechało do Polski zaledwie 80 lat temu, po zakończeniu greckiej wojny domowej. Wówczas komunistyczna Polska przyjęła około 12 tys. Greków i Macedończyków, popierających Demokratyczną Armię Grecji, powiązaną z Komunistyczną Partią Grecji, która przegrała w tym konflikcie zbrojnym. Dla Greków zorganizowano nawet w Polsce szpital polowy w Dziwnowie, a wielu przedstawicieli tego narodu zamieszkało następnie na Dolnym Śląsku, szczególnie w Zgorzelcu.

Z analizy ministerstwa wynika jednak, że obecność Greków na terenach polskich jest o wiele dłuższa niż sto lat, a datuje się w zasadzie od średniowiecza. – Mamy udokumentowane dowody licznej obecności Greków w Poznaniu, w Kaliszu i Lublinie, a także w Warszawie, w Łodzi, no i w Zgorzelcu – mówił wiceminister Szymański.

Taki wniosek ma płynąć z kilku opinii, które dla ministerstwa przygotowali eksperci. Jeden z autorów, prof. Stefan Dudra, mówił podczas posiedzenia, że tożsamość Greków w Polsce nigdy nie została przerwana, o czym może świadczyć fakt, że w latach 30. wielu przedstawicieli tej narodowości pojawiło się podczas wizyty premiera Grecji w Polsce.

– Z wyników moich badań jednoznacznie wynika, iż społeczność grecka zamieszkiwała Polskę od kilkuset lat. Mamy ewidentny przykład zaadaptowania mniejszości w Rzeczpospolitej, podobnie jak Żydów, jak później Szkotów, Holendrów. Ta społeczność była aktywna przez kilkaset lat – mówił inny badacz, prof. Mirosław Dymarski.

Projekt ustawy o uznaniu Greków za mniejszość ma być gotowy w najbliższych miesiącach

Efekt posiedzenia? Ministerstwo zaproponowało podjęcie prac legislacyjnych w celu zmiany ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych, a komisja sejmowa zapowiedziała, że złoży stosowny projekt w pierwszej połowie 2026 r.

– Grecy mieszkający w Polsce mają duże zasługi dla naszej nauki, kultury i życia społecznego. Uznanie ich za mniejszość byłoby postawieniem kropki nad i, jeśli chodzi o ich wielowiekową obecność w naszym kraju, a także zachętą, by pozostawali w Polsce i czuli się tu dobrze. Mam nadzieję, że nie będzie to budzić większych kontrowersji, a ustawę poprze cały Sejm – mówi „Rzeczpospolitej” posłanka Wanda Nowicka z Lewicy, przewodnicząca Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych i jednocześnie szefowa Polsko-Greckiej Grupy Parlamentarnej.

Czytaj więcej

Prawo w Polsce

20 wet w pięć miesięcy. Jak Karol Nawrocki wypada na tle poprzedników?

Obecny prezydent już „przelicytował” Andrzeja Dudę. Ale by dogonić w statystykach Aleksandra Kwaś...

Czy rzeczywiście jest szansa na ponadpartyjne porozumienie? Świadczyłaby o tym wypowiedź podczas posiedzenia komisji posła Jarosława Sellina z PiS, który zdecydowanie poparł ten postulat, mówiąc, żeby „listę mniejszości narodowych powiększyć z dziewięciu do dziesięciu”.

Losy pomysłu uznania Greków za mniejszość narodową zależeć więc będą najprawdopodobniej od jednej osoby: prezydenta Karola Nawrockiego. Co mógłby zrobić z taką propozycją? To trudne do przewidzenia, bo na temat mniejszości greckiej dotąd nigdy się nie wypowiadał.