Więzienie tylko dla dilera

Ponad rok temu po burzliwej dyskusji i w gorącej atmosferze weszła w życie nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Umożliwia niekaranie osób przyłapanych z niewielką ilością narkotyków. Pod warunkiem że rzeczywiście jest ona nieznaczna, używka jest przeznaczona wyłącznie na własny użytek, a szkodliwość czynu  jest niewielka. „Rz" sprawdziła, jak działają te przepisy.

Z zebranych przez nas danych wynika, że prokuratorzy i sądy coraz częściej sprawy o „nieznaczną ilość" umarzają. Złapani ze skrętem amatorzy trawki czy ci, którzy okazjonalnie sięgnęli po narkotyk, nie trafiają za kratki, choć incydent jest traktowany jako żółta kartka.

– Spodziewamy się, że w całym 2012 r. liczba spraw umorzonych na podstawie art. 62 a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii sięgnie ok. 3–4 tysięcy. To dużo, zwłaszcza że w krajach mających podobne rozwiązania, na których się wzorowaliśmy, np. w Niemczech, nie było szybko tak spektakularnych efektów – mówi nam Barbara Wilamowska, koordynator ministra sprawiedliwości do spraw Krajowego Programu Przeciwdziałania Narkomanii.

– Chodziło o oddzielenie przestępców od ludzi, którzy incydentalnie sięgnęli po narkotyk albo biorą go, ponieważ są uzależnieni. I to się udaje. Z wdrażaniem nowych przepisów nie jest źle – dodaje Piotr Jabłoński, dyrektor Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Posiadanie każdej, nawet najmniejszej, ilości narkotyku wciąż jest karalne. Jednak nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z grudnia 2011 r. pozwala odstąpić od ścigania i umorzyć postępowanie. Statystyki wskazują, że zarówno prokuratorzy, jak i sądy przekonują się do nowych przepisów. Chcą odróżniać jednorazowych użytkowników od dilerów.

Śledczy nie taki srogi

Z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w pierwszym półroczu 2012 r. umorzono – na podstawie art. 62 a – łącznie ponad półtora tysiąca spraw. I tak prokuratorzy zrobili to w blisko 1,1 tys. przypadków, a kolejne 419 spraw umorzyły sądy, do których śledczy skierowali akty oskarżenia.

O ile początkowo śledczy sporadycznie umarzali takie postępowania, o tyle teraz w średniej wielkości prokuraturze rejonowej takich przypadków bywa kilkadziesiąt. Jak sprawdziła „Rz", w dwóch warszawskich prokuraturach rejonowych na Pradze Północ i Pradze Południe w 2012 r. odstąpiono od ścigania za posiadanie niewielkiej ilości w blisko 125 przypadkach (wszystkich spraw o posiadanie narkotyków wszczęto 855).

Z kolei w prokuraturze na stołecznym Mokotowie spośród ponad pół tysiąca spraw o posiadanie narkotyków, jakie wpłynęły w zeszłym roku, 66 umorzono ze względu na nieznaczną ilość. Z naszej analizy wynika też, że z tego powodu prokuratorzy odstępują od ścigania w przypadku ok. 10–15 proc. spraw.

Kary nie poniósł na przykład Paweł K. z Lublina, którego policjanci wypatrzyli, jak ze znajomymi siedział w samochodzie i prawdopodobnie palił skręta. Zdradził ich zapach marihuany. Mężczyzna przyznał się, że narkotyk i fifki znalezione w aucie należą do niego, a narkotyk ma na własne potrzeby. Ilość była niewielka – 0,13 grama. Ukarany nie został też Rafał S. z Warszawy przyłapany przez policjantów z działką heroiny w ilości 0,36 grama. On z kolei przyznał, że od kilku lat jest uzależniony, a narkotyk ma dla siebie. Został skierowany na leczenie.

Prokuratorzy mają mniej wątpliwości, co się kryje za pojęciem „nieznaczna" ilość. Zwykle przyjmują, że to jedna–dwie działki, do 1 grama. Ale osoby uzależnione biorą więcej, dlatego każdą sprawę rozpatrują indywidualnie.

Żółta kartka i porada

– Narkotyk, z którym najczęściej są zatrzymywani młodzi ludzie, to marihuana. Wielu z nich rzeczywiście sięgnęło po nią okazjonalnie, żeby spróbować. Osoby uzależnione zwykle mają przy sobie większe ilości – mówi „Rz" Paweł Wierzchołowski, szef Prokuratury Rejonowej Warszawa-Mokotów.

Ilu zatrzymanych z jedną działką, którym odpuszczono, zdecydowało się na leczenie? Nie ma takich statystyk. – Obserwujemy, że wiele takich osób traktuje incydent z narkotykiem jako żółtą kartkę. Przychodzą do placówek leczenia uzależnień po poradę albo żeby zacząć terapię. Taki był cel nowelizacji – mówi Barbara Wilamowska. Od jej wejścia w życie z reguły każdy przyłapany z narkotykiem jest kierowany do specjalisty terapii uzależnień, który przeprowadza z nim wywiad i ocenia, czy ma z tym poważny problem i wymaga leczenia, czy też wziął raz z ciekawości.