Plany rządu dotyczące Świętokrzyskiego Parku Narodowego: faktyczna ochrona środowiska czy omijanie prawa

Dyskusja byłaby bezprzedmiotowa, gdyby projektodawca wykazał nieodwracalną utratę wartości przyrodniczych i kulturowych obszaru planowanego do wyłączenia. Nie czyni tego jednak ograniczając się do stwierdzenia, że wyłączenie wynika z wieloletnich, antropogenicznych wpływów związanych z zurbanizowaniem działek, więc wyłączenie z terenu parku nie zmieni rzeczywistego stanu ochrony (s. 2 uzasadnienia). Taki argument w żaden sposób nie przemawia za brakiem wartości przyrodniczych i kulturowych, i można go odczytywać jedynie jako uznanie dotychczasowej ochrony za niezadowalającą. Warto pamiętać, że wpływy antropogeniczne, niekiedy bardzo znaczące, są obecne w zasadniczo wszystkich polskich parkach narodowych.

Konkluzja, jaka na tej podstawie się nasuwa, nakazuje ochronę obszaru wzmocnić, odpowiednio ją egzekwować, zaś wpływy człowieka minimalizować. W żadnym razie nie jest to przesłanka przemawiająca za absolutnym skasowaniem ochrony. Zresztą sam projektodawca, niejako uznając miałkość swojego uzasadnienia, ucieka się sprytnie do tłumaczenia, że obszar parku zostanie powiększony. W moim przekonaniu takie działanie organu państwowego odpowiedzialnego za ochronę przyrody nie spełnia standardów państwa prawnego, stanowi przykład instrumentalnego i wyrwanego z ogólniejszego kontekstu interpretowania prawa, i wypełnia znamiona obejścia prawa. Chociaż obowiązujące prawo nie zawiera definicji czynności mających na celu obejście ustawy, to doktryna i orzecznictwo sądowe podają cechy takiego działania. Jest to czynność wprawdzie nieobjęta zakazem prawnym, ale przedsięwzięta w celu osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.

To zachowanie podmiotu prawa, który napotykając prawny zakaz dokonania określonej czynności prawnej, „obchodzi" go w ten sposób, że dokonuje innej niezakazanej formalnie czynności w celu osiągnięcia skutku związanego z czynnością zakazaną, a tym samym sprzecznego z prawem. Mamy do czynienia z formalną niesprzecznością z ustawą, wręcz z pozorem zgodności czynności prawnej z ustawą. Opublikowany projekt Rozporządzenia RM wraz z ministerialnym uzasadnieniem w zupełności wyczerpuje wskazane znamiona obejścia prawa. Stanowi egzemplifikację dominacji litery nad duchem i zamiarem prawodawcy.

Bezsporną i ugruntowaną intencją ustawodawcy w zakresie ochrony środowiska i przyrody jest wzmocniona ochrona prawna terenów cennych przyrodniczo, szczególnie zaznaczona wobec najwyższej w naszych warunkach formy ochrony przyrody - parku narodowego. Jej elementem jest zakaz zmniejszania obszaru parku, poza określonymi sytuacjami. Projektodawca omija ów zakaz, bo wprawdzie ujmuje, ale w innym miejscu więcej dodaje, formalnie obszar parku powiększając. Pod pozorem dozwolonego przez prawo powiększenia obszaru chronionego, osiąga skutek sprzeczny z prawem, nie wykazując ani prawnie, ani pod względem uwarunkowań przyrodniczych, zasadności uszczuplenia terenu parku narodowego.

Autor jest doktorem habilitowanym nauk prawnych. Zajmuje stanowisko profesora w Instytucie Nauk Prawnych PAN, kieruje Zakładem Prawa Ochrony Środowiska, jest zastępcą przewodniczącego Rady Naukowej.