To pierwszy przypadek, w którym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekł o odpowiedzialności państwa za ludobójstwo. Orzeczenie może mieć przełomowe znaczenie dla innych postępowań, a zwłaszcza dla sprawy o ludobójstwo wniesionej w 2023 r. przez RPA przeciwko Izraelowi w związku z wojną w Strefie Gazy.

Postępowanie wszczęła w 2019 roku Gambia, wspierana przez Organizację Współpracy Islamskiej, zrzeszającą 57 państw. Oskarżyła Mjanmę (Birmę) o celowe dążenie do wyniszczenia Rohingjów podczas ofensywy wojskowej przeprowadzonej dwa lata wcześniej.

Według danych przedstawionych w 2018 roku przez niezależną misję rozpoznawczą ONZ w wyniku operacji ponad 725 tys. Rohingjów uciekło do Bangladeszu, a około 10 tys. osób zginęło. Z relacji ocalałych wynika, że żołnierze dokonywali masowych zabójstw i gwałtów, a także palili całe wsie. Śledczy ONZ ocenili, że działania birmańskiej armii nosiły znamiona ludobójstwa.

Władze Mjanmy odrzucały zarzuty, przekonując, że operacja wojskowa była odpowiedzią na ataki przeprowadzane przez muzułmańskich rebeliantów.

Czytaj więcej

Mija pięć lat od wypędzania Rohingya z Mjanmy

Kim są Rohingjowie? Historia prześladowań i ludobójstwa w Mjanmie

Rohingjowie są muzułmańską mniejszością etniczną zamieszkującą głównie stan Rakhine (Arakan) w buddyjskiej w większości Mjanmie. Choć żyją tam od pokoleń, władze traktują ich jak nielegalnych imigrantów z Bangladeszu, a w 1982 r. pozbawiły większość z nich możliwości uzyskania obywatelstwa, czyniąc ich bezpaństwowcami. Mają ograniczoną swobodę przemieszczania się oraz ograniczony dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej i pracy.

Kulminacją prześladowań była szeroko zakrojona operacja armii Mjanmy w sierpniu 2017 r., przeprowadzona w odpowiedzi na ataki bojowników Armii Zbawienia Rohingjów Arakanu (ARSA) na posterunki policji.

Kontrowersje wzbudziła również postawa ówczesnej przywódczyni Mjanmy Aung San Suu Kyi, laureatki Pokojowej Nagrody Nobla i wieloletniego symbolu walki o demokrację. Choć nie kontrolowała armii, w 2019 r. osobiście wystąpiła przed MTS w obronie swojego kraju, kwestionując oskarżenia o ludobójstwo. Jej stanowisko wywołało międzynarodową krytykę i zaszkodziło jej reputacji obrończyni praw człowieka. Po wojskowym zamachu stanu w 2021 r. została zatrzymana przez juntę i obecnie przebywa w areszcie domowym.

Sytuacja Rohingjów jest nadal dramatyczna. Według Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) około 1,2 mln członków tej mniejszości przebywa obecnie w przepełnionych obozach dla uchodźców w Bangladeszu. Ograniczenia w podejmowaniu pracy i przemieszczaniu się uzależniają ich od pomocy humanitarnej, której finansowanie maleje.

Jak podaje UNHCR, w Mjanmie pozostaje około 520 tys. Rohingjów. Śledczy ONZ ocenili we wrześniu, że trwające walki i przemoc wobec cywilów uniemożliwiają bezpieczny powrót uchodźców.