Ta decyzja oznacza, że S&P dołączyła do innych agencji z „wielkiej trójki”, które w okresie ostatniego nieco ponad roku zareagowały ws. polskiego ratingu. Fitch i Moody's już rok temu obniżyły nam perspektywę ratingu, a ta druga agencja zdążyła już nawet we wrześniu br. ściąć rating.
„Negatywna perspektywa odzwierciedla ryzyko, że utrzymujące się wysokie deficyty budżetowe oraz rosnące zadłużenie państwa mogą ograniczyć elastyczność polityki gospodarczej w obliczu przyszłych wstrząsów. Mogłoby to narazić Polskę na zmiany nastrojów inwestorów lub wymusić przeprowadzenie gwałtownego dostosowania fiskalnego, które negatywnie wpłynęłoby na tempo wzrostu gospodarczego" – napisano w komentarzu S&P do decyzji.
Czytaj więcej
Deficyt finansów sięga 7 proc. PKB, dług szybko rośnie, a politycy nie chcą słyszeć o zaciskaniu pasa. Ekonomiści w sondzie „Rz” wskazują konkretne...
Zrównanie ratingów w walucie krajowej z tymi w walucie obcej odzwierciedla – według S&P – ograniczenie elastyczności instytucjonalnej i fiskalnej Polski. Powołano się przy tej decyzji na wysoką nierównowagę fiskalną oraz instytucjonalne utrudnienia w prowadzeniu polityki gospodarczej.
Reakcja rynku długu skarbowego i kursu złotego na obniżkę perspektywy będzie zapewne umiarkowana. „Wskazują na to chociażby niewielkie rynkowe przetasowania po wcześniejszych decyzjach konkurentów” – oceniają ekonomiści mBanku. Pogorszenie perspektyw fiskalnych rynek wycenił już dużo wcześniej, a decyzje ratingowe są zwykle tylko „kropką nad i” rynkowych oczekiwań.
Agencja S&P ocenia: ryzyko dla Polski wzrosło
Jak poinformowała agencja S&P, zmiana perspektywy ratingowej na negatywną odzwierciedla wzrost ryzyka, że szybko narastające zadłużenie Polski może ograniczyć zdolność rządu do reagowania na wstrząsy zewnętrzne i negatywnie wpłynąć na wzrost gospodarczy. Poinstruowała, że perspektywa ratingu mogłaby powrócić do stabilnej, gdyby rząd podjął działania prowadzące do trwałego i znaczącego ograniczenia wysokich deficytów budżetowych, a w konsekwencji do stopniowego obniżania zadłużenia publicznego, przy jednoczesnym uniknięciu poważnych negatywnych skutków dla wzrostu gospodarczego. Agencja ostrzegła również, że w kolejnych krokach może obniżyć ratingi. Stałoby się tak, gdyby utrzymująca się nierównowaga fiskalna oraz dalszy wzrost zadłużenia – potęgowany przez polaryzację polityczną - doprowadziły do wyraźnego ryzyka dla dynamiki PKB. Mogłoby się tak stać w wyniku osłabienia zaufania inwestorów, wzrostu kosztów finansowania lub konieczności przeprowadzenia gwałtownego, wymuszonego dostosowania fiskalnego. Dodatkowym ryzykiem dla ratingu byłaby też eskalacja wojny rosyjsko-ukraińskiej.
Czytaj więcej
Po tym co dzieje się wokół Trybunału Konstytucyjnego rządowi trudniej może być sprzedawać dalej gospodarczą opowieść o Polsce, jako dojrzałym rynku...
S&P prognozuje, że dług netto przekroczy 70 proc. PKB do 2029 r. „To oznacza wzrost o ponad 20 pkt proc. w ciągu pięciu lat i stanowi jeden z najbardziej znaczących przypadków pogorszenia sytuacji fiskalnej na świecie” – napisano. Agencja zauważa, że około 7-procentowe deficyty z ostatnich lat to nie tylko skutek wysokich wydatków na obronność, ale też rosnących wydatków socjalnych oraz wysokich podwyżek wynagrodzeń w sektorze publicznym.
Agencja oceniła, że istotna konsolidacja fiskalna przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r. jest mało prawdopodobna. Prognozuje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie w 2027 r. 7,1 proc. PKB, a w 2028 r. spadnie do 6,2 proc. PKB. Dodano, że niepewność dotycząca polityki fiskalnej pozostanie znaczna również po wyborach w 2027 r. „Oczekujemy, że wysokie deficyty utrzymają się w perspektywie najbliższych dwóch–trzech lat” – napisano.
Uwaga na lata 2029–2030
S&P ostrzega, że do 2029–2030 r. polski rząd może zostać zmuszony do przeprowadzenia gwałtownej konsolidacji fiskalnej ze względu na zbliżanie się do konstytucyjnych limitów zadłużenia. Alternatywnym bodźcem do konsolidacji mogą być rosnące koszty finansowania, które doprowadzą wcześniej do wymuszonego przez rynek dostosowania fiskalnego. „Oba scenariusze prawdopodobnie miałyby charakter recesyjny i negatywnie wpłynęłyby na perspektywy wzrostu gospodarczego” – oceniono.
Jak podkreślono, choć nie jest to scenariusz bazowy, to pogorszenie nastrojów inwestorów i sytuacji rynkowej mogłoby wymusić przeprowadzenie większej konsolidacji fiskalnej. „W niekorzystnym scenariuszu rentowności obligacji skarbowych mogą charakteryzować się podwyższoną zmiennością, na przykład w przypadku istotnie niższego od obecnych prognoz wzrostu PKB, a gwałtowny wzrost zadłużenia mógłby zwiększyć podatność Polski na wstrząsy” – napisano, podkreślając, że w ostatnim czasie rentowności polskich obligacji skarbowych wzrosły silniej niż w porównywalnych państwach.
S&P zauważyło jednak też, że zabezpieczenie przed potencjalnymi wstrząsami rynkowymi stanowią m.in. bufory płynnościowe rządu, niewielki udział inwestorów zagranicznych w finansowaniu długu oraz środki pochodzące z UE. Duża ekspozycja krajowego sektora bankowego na dług publiczny jest postrzegana zaś jako ryzyko potęgowania efektu tychże wstrząsów rynkowych.
S&P oceniło też, że prowadzenie polityki gospodarczej pozostaje trudne w obliczu zbliżających się wyborów parlamentarnych. Zauważono, że rząd nadal napotyka ograniczenia planów konsolidacji fiskalnej, co wynika z wet prezydenta Nawrockiego i niemożności politycznej do ich odrzucenia.
Pochwały dla gospodarki
Z drugiej strony, zauważono, że wsparciem dla ratingów jest odporność polskiej gospodarki. S&P prognozuje wzrost realnego PKB Polski w tym roku na 3,6 proc. r/r, a w latach 2027–2029 na około 3 proc. Zauważa, że polska gospodarka wykazała odporność na skutki wojny na Bliskim Wschodzie w 2026 r. „Konflikt nie wpłynął na inwestycje w infrastrukturę publiczną, które pozostają kolejnym istotnym czynnikiem wzrostu, a rząd podjął działania mające na celu ochronę polskich gospodarstw domowych przed gwałtownym wzrostem cen paliw” – napisano, oceniając, że dotychczasowa odporność Polski na presję zewnętrzną wynika również ze zdywersyfikowanej struktury gospodarki, elastycznego rynku pracy i produktów, wykwalifikowanych pracowników oraz dostępu do znacznych dotacji unijnych.
Ciut lepsze wieści z budżetu to za mało
W ostatnich dniach i tygodniach dostaliśmy nieco nieco pozytywnych informacji z sektora finansów publicznych. Minister finansów Andrzej Domański poinformował, że deficyt w 2026 r. wyniesie około 6,7 proc. PKB, więc będzie niższy niż 7,1 proc. PKB prognozowane w projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. Domański wyjaśniał w TVN24, że niższy deficyt to m.in. efekt wyższych od oczekiwań wpływów z VAT i CIT. W drugiej połowie października dowiedzieliśmy się z kolei, że deficyt w drugim kwartale 2026 r. spadł do 6,7 proc. PKB z 7 proc. PKB w pierwszym oraz wobec 7,2 proc. PKB w 2025 r.
Z drugiej strony, sytuacja fiskalna Polski pozostaje bardzo napięta. Jak wskazują ekonomiści mBanku, dotychczasowe prognozy rządowe oraz Komisji Europejskiej wskazują na utrzymanie deficytu w okolicach 7 proc. PKB w horyzoncie przyszłego roku, a to zdecydowanie więcej niż w państwach z koszyka A- (gdzie mediana wynosi ok. 2,5 proc. PKB).
Według unijnej definicji, dług publiczny Polski w drugim kwartale urósł do 64,5 proc. PKB. – Zadłużenie zapewne do 2030 r. - w scenariuszu, w którym nic nie zrobimy – może przekroczyć 80 proc. PKB – szacuje Michał Dybuła, główny ekonomista BNP Paribas Bank Polska.
Ważne jest też to, co wybrzmiało mocno w piątkowym komunikacie S&P: nieuniknione wydaje się już przekroczenie przez państwowy dług publiczny (to inna definicja niż unijna) ustawowego progu 55 proc. PKB. To - zgodnie z ustawą o finansach publicznych - oznaczałoby najpóźniej w 2030 r. m.in. brak deficytu budżetu państwa (albo taki poziom, by relacja długu do PKB zaczęła spadać), zamrożenie płac w sferze budżetowej, ograniczenie waloryzacji emerytur i rent czy barierę dla wzrostu wielu innych wydatków. - Politycy będą mogli tylko wybrać: czy konsolidacja fiskalna będzie efektem przemyślanych, zaplanowanych oraz dobrze przeliczonych działań po stronie podatkowej i/lub wydatkowej, czy też zmuszą nas do tego rynki finansowe: wycena obligacji, premia za ryzyko, koszty obsługi długu – ostrzega Dybuła. - Tak się może stać, jeśli sami nie zatrzymamy szybkiego narastania zadłużenia w relacji do siły gospodarki. Wtedy konieczne będą działania nagłe, chaotyczne, wymuszone, czyli niezbyt rozsądne z punktu widzenia kosztów społeczno-gospodarczych – dodaje.
Czytaj więcej
Wydarzenia związane z Trybunałem Konstytucyjnym oznaczają dalsze pogłębienie sporu pomiędzy koalicją rządową, a prezydentem, co zmniejsza szanse na...
- Wyzwanie konsolidacji fiskalnej w kolejnej kadencji będzie bardzo kosztowne polityczne. Może nie będziemy do redukcji zmuszeni aż tak mocno jak Rumunia w 2024 r. – gdzie przecież niedawno upadł m.in. z tego powodu rząd – ale na pewno będzie to trudne społecznie – potwierdza Mateusz Dadej, główny ekonomista Coface w Polsce i regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Potwierdza też to, co dała do zrozumienia agencja S&P: nawet jeśli politycy nie zwiększają już deficytu, to nie ma już elastyczności do reagowania na zmieniające się warunki geopolityczne.
Zamieszanie polityczne nie pomogło
Dodatkowym wymienianym czynnikiem ryzyka dla ratingu od S&P był chaos wokół Trybunału Konstytucyjnego. Warto przypomnieć, że w styczniu 2016 r. to właśnie ta agencja podjęła bardzo zaskakującą dla rynków decyzję o obniżce ratingu Polski z A- do BBB+ (i to z negatywną perspektywą). Wyjaśniała, że w jej ocenie po wyborach w 2015 r. system instytucjonalnych mechanizmów kontroli i równowagi władz w Polsce uległ znacznemu osłabieniu, a różne działania legislacyjne ograniczyły niezależność i skuteczność kluczowych instytucji, m.in. Trybunału Konstytucyjnego i mediów publicznych. W kolejnych latach agencja stopniowo wycofywała się jednak z tej decyzji: w grudniu 2016 r. podniosła perspektywę do stabilnej, tłumacząc to m.in. mniejszymi obawami o niezależność banku centralnego. Wiosną 2018 r. nasz rating od S&P zyskał perspektywę pozytywną, a jesienią powrócił do poziomu A-, między innymi ze względu na dobrą koniunkturę gospodarczą.
W komentarzu do decyzji ratingowej S&P napisano, że napięcia wokół Trybunału Konstytucyjnego są przykładem tego, że choć od 2023 r. relacje Polski z UE mocno się poprawiły, to ponowne napięcia instytucjonalne mogą negatywnie wpłynąć na przewidywalność polityki gospodarczej. Dodano, że te napięcia mogą też prowadzić do niepewności prawnej, gdy ulegają zaostrzeniu. Jako przykład podano potencjalne konsekwencje postępowania parlamentarnego dotyczącego postawienia prezesa NBP przed Trybunałem Stanu.