W związku z inwazją wojsk rosyjskich, z Ukrainy do Polski przybyło kilka milionów osób, zarówno obywateli tego kraju, jak i zamieszkałych tam cudzoziemców. W Polsce istnieją dwa równoległe systemy prawne regulujące uprawnienia osób objętych ochroną czasową, którzy opuścili Ukrainę. Pierwszy to specjalna ustawa z 12 marca 2022 r. obejmująca obywateli Ukrainy i ich małżonków i drugi to odpowiednie przepisy ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, dotyczący głównie obywateli państw trzecich, którzy zamieszkiwali Ukrainę przed rozpoczęciem wojny.
Osoby te objęte są decyzją wykonawczą Rady Unii Europejskiej wprowadzającej ochronę czasową i powinny mieć zapewnione co najmniej minimalne uprawnienia wynikające z przepisów prawa UE, przede wszystkim dyrektywy 2001/55 o ochronie czasowej.
- O ile zasadniczo obydwa systemy zapewniają prawo pobytu w Polsce oraz szereg uprawnień z tym związanych, to jednak istnieje szereg rozwiązań, które są niezgodne z przepisami prawa UE i które wymagają zmian na poziomie legislacyjnym – wskazuje Maciej Nowicki, Prezes Zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.
HFPC zwraca uwagę, że osobom, które przybyły z Ukrainy przez długi czas nie były wydawane dokumenty stanowiące dowód legalnego pobytu w Polsce i dające prawo do podróżowania po terytorium UE. Dokumenty takie są wydawane dopiero od lipca 2022 r. Był to jeden z najważniejszych problemów zgłaszanych przez obywateli Ukrainy, w szczególności, że na stronach internetowych Komisji Europejskiej znajdują się informacje o tym, że osoba objęta ochroną czasową ma prawo do swobodnego przemieszczania się po terytorium UE przez 90 dni w ciągu 180 dniowego okresu, jak i prawo do wyjazdu poza terytorium UE i powrotu na to terytorium.
- Obecnie, władze polskie powinny przeprowadzić kampanię informującą o prawie do podróżowania przez osoby korzystające w Polsce z ochrony czasowej - mówi mec. Jacek Białas, prawnik HFPC.
