Genetyczna łata pomoże leczyć zanik mięśni

– Od wielu lat pracuję z pacjentami chorującymi na dystrofię mięśniową Duchenne'a i po raz pierwszy mogę powiedzieć, że dokonaliśmy przełomu na drodze do opracowania metody leczenia – oświadczył prof. Francesco Muntoni z University College London.

Dystrofie mięśniowe (choroby powodujące zanik włókien mięśniowych) są dziedziczne. W szczególnym przypadku – dystrofii mięśniowej Duchenne'a – występuje mutacja genu DMD odpowiadającego za kodowanie białka – dystrofiny. Na skutek tego błędu pacjenci jej nie wytwarzają, a to prowadzi do niszczenia komórek mięśni.

Ta postać choroby dotyka jednego na 3500 chłopców. Pierwsze objawy widoczne są już w trzecim roku życia, to kłopoty z chodzeniem, ze wstawaniem. Kilkunastoletni pacjenci zwykle nie mogą już samodzielnie się poruszać i muszą korzystać z wózków. Średni czas życia chorych to ok. 30 lat.

„To się nikomu nie przyda"

To właśnie dla tych młodych pacjentów – i ich rodziców – technika opracowana przez naukowców z Wielkiej Brytanii, USA i Australii niesie największą nadzieję.

Przetestowano ją najpierw na zwierzętach. Teraz – z największą ostrożnością – nowatorskiej terapii poddano 19 chłopców w wieku od pięciu do piętnastu lat. Eksperymenty prowadzono w Londynie i Newcastle.

Pacjentom podano lek AVI-4658. Naukowcy mówią o nim molekularny skalpel – pozwala on wyciąć i wyciszyć wadliwą część genu kodującego dystrofinę. A to pozwala pacjentom ponownie ją produkować.

– Kiedy pierwszy raz testowałem tę metodę w probówce 20 lat temu, recenzent mojej pracy napisał, że to „molekularna gimnastyka, która nigdy nikomu się nie przyda" – mówi prof. Ryszard Kole z Uniwersytetu Karoliny Północnej. Profesor Kole doktoryzował się w Instytucie Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, dziś pracuje dla firmy AVI Biopharma, która wyprodukowała lek. – Mamy dowód, że to działa, i to w przypadku choroby, na którą nie ma lekarstwa.

Spośród 19 pacjentów znaczne podniesienie poziomu dystrofiny zarejestrowano u trzech. Jak opisują naukowcy na łamach pisma „The Lancet", wzrost był ściśle powiązany z dawką leku. W jednym przypadku z 2 proc. (w porównaniu z poziomem u zdrowego) do 18 proc.

– Taki efekt jest zdumiewający, biorąc pod uwagę, że eksperyment trwał tylko 12 tygodni – cieszy się prof. Muntoni.

Ominąć błąd

Na czym polega ta metoda leczenia? W przypadku dystrofii mięśniowej Duchenne'a uszkodzeniu ulegają części genu kodujące poszczególne sekwencje aminokwasów w białku (tzw. eksony). Genetyczna maszyneria zacina się na takim kodzie i w rezultacie nie produkuje dystrofiny.

Naukowcy opracowali rodzaj łatki maskującej mutację. „Dzięki temu maszyneria przeskakuje kilka akapitów, ale cała cząsteczka dystrofiny jednak powstaje" – piszą naukowcy. Jest jednak haczyk – AVI-4658 działa tylko u ok. 5 proc. chorych. Dla innych pacjentów trzeba będzie ją nieco zmodyfikować.