Z tego artykułu się dowiesz:
- Dlaczego naukowcy wzywają do zmniejszenia spożycia mięsa i cukru o połowę?
- Jakie są konsekwencje obecnego systemu żywnościowego dla bioróżnorodności i klimatu?
- Jakie są kluczowe elementy zmiany w kierunku zrównoważonego rozwoju systemów żywnościowych?
- Jak system żywnościowy wpływa na sprawiedliwość społeczną i zdrowie ludzi?
- Jakie są granice planetarne i dlaczego są istotne dla produkcji żywności?
- Jakie diety mogą przyczynić się do poprawy zdrowia planetarnego i ludzkiego?
– Naprawcie system żywnościowy, to będziemy mieć dużą szansę na naprawienie zdrowia planety – mówili naukowcy w Sztokholmie, prezentując jeden z najważniejszych raportów dotyczących wyżywienia mieszkańców Ziemi. To, jak produkujemy żywność, jest kluczowe dla zdrowia planety. Na konferencji w Sztokholmie naukowcy skupieni wokół prestiżowego magazynu naukowego „Lancet” ostrzegają: mamy kryzys planetarny. Ich zdaniem świat musi pilnie przejść transformację tego, jak produkuje żywność i co je, ponieważ to system żywnościowy odpowiada za utratę bioróżnorodności, wylesianie i utratę przyrody pod tereny rolnicze.
Kryzys planetarny
– Mamy kryzys planetarny rozwijający się na naszych oczach, bądźcie przygotowani na więcej susz, więcej powodzi, fal upałów i więcej chorób zagrażających życiu, co oznacza zagrożenia dla dostaw żywności na całym świecie – mówił Johan Rockström, szwedzkinaukowiec, dyrektor Poczdamskiego Instytutu Badań nad Wpływem Klimatu w Niemczech i ekspert w dziedzinie badań nad granicami planetarnymi.– Zdrowa planeta jest zagrożona. Istnieje pilna potrzeba zmiany, musimy bardzo, bardzo szybko przejść transformację w kierunku zrównoważonego rozwoju, a system żywnościowy jest absolutnie centralnym elementem tej podróży – uważa.
Czytaj więcej:
– Jak wygląda bezpieczeństwo żywnościowe Polski w obliczu nadchodzącego kryzysu, a także czy na rynku spożywczym można jeszcze zarobić – o tym opow...
Pro
Żywność łączy się ze sprawiedliwością i uniknięciem katastrofy
Nowa wersja raportu Eat-Lancet, jednego z najbardziej znanych na świecie raportów o żywności, została w piątek zaprezentowana na konferencji Eat Forum, wspieranej przez szwedzki rząd. Nad raportem pracowało blisko 40 naukowców z 16 krajów pod kierownictwem magazynu „Lancet”, jednego z najważniejszych magazynów naukowych świata. Pierwsza wersja raportu została opublikowana w 2019 r., w ostatnim spokojnym roku ostatniej dekady. Od tego czasu stał się on jednym z najczęściej cytowanych i omawianych raportów nt. żywności.
Autorzy wskazują, że żywność oznacza dla ludzi zdrowie, co mocno łączy te dwie sfery ze sprawiedliwością społeczną. –Identyfikujemy niekorzystną żywność i niekorzystne środowisko żywnościowe jako często pomijaną barierę w dostępie do zdrowia, szans i sprawiedliwości – mówił Richard Horton, redaktor „Lancetu”. Autorzy raportu zauważają też, że mimo wzrostu wydajności w produkcji kalorii, nadal ponad 820 mln osób na Ziemi cierpi głód. ,
To oznacza, że do poprawy systemów żywnościowych trzeba włączyć ludzi. –Kiedy mówimy o sprawiedliwości i systemach żywnościowych, to odnosi się bezpośrednio do wszystkich ludzi, którzy są zależni od planety i żyją na tej planecie, dlatego ludzie są nieodzownym elementem tego, co robimy – mówi Shakuntala Thilsted, ekspert ds. żywienia w organizacji CGIAR, zrzeszającej organizacje międzynarodowe badające bezpieczeństwo żywnościowe. Zauważa, że to kobiety są sercem systemów żywnościowych w wielu krajach. I jeśli nie uwzględni się roli kobiet, zmiany nie ruszą do przodu.
Czytaj więcej
Zboża na świecie wystarczy, ale to nie rozwiązuje problemu głodu, bo cła i polityki handlowe utrudniają dostęp do żywności. Katastrofalny głód gwał...
Co to są granice planetarne? Mamy 16 systemów, od Arktyki po rafy koralowe
Istnieją granice „wytrzymałości” środowiska naturalnego, które musi respektować produkcja żywności. Chodzi o emisję gazów cieplarnianych, użytkowanie ziemi, stosowanie nawozów z azotem i fosforem, utratę bioróżnorodności, a także nadmierne zużycie wody. Przekroczenie tych granic grozi destabilizacją systemów przyrodniczych i katastrofą, której możemy już nie odwrócić.
Autorzy uznają raport Eat-Lancet za jedno z najważniejszych dla zdrowia ludzi badań naukowych na świecie. Pod hasłem żywności kryje się nie tylko żywność na stołach i w sklepach, ale głównie dieta. Czyli to, po jaką żywność sięgamy, a co za tym idzie, jaka żywność jest produkowana, gdzie jest produkowana i na jakich warunkach: z nawozami, czy bez. Czy na potrzeby upraw są wycinane drzewa, jak w puszczy amazońskiej, czy w wyniku nawożenia wymiera morze, jak w przypadku Bałtyku?
Dlaczego naukowcy skupili się na czymś tak prozaicznym, jak żywność? Wskazali granice planetarne, czyli 16 różnych systemów ekologicznych na całym świecie, którym niezrównoważona produkcja rolno-spożywcza może zaszkodzić, a te systemy są mocno skorelowane z klimatem Ziemi.
To 16 punktów krytycznych, które grożą nieodwracalnym zniszczeniem warunków podtrzymujących życia na Ziemi. – Sześć z nich znajduje się w regionie Arktyki, nazywam to strefą zero. Systemy w lesie deszczowym Amazonii, na Antarktydzie, w systemach raf koralowych, są rozsiane po całej Ziemi. Odkryliśmy, że wszystkie te systemy są powiązane z systemem żywnościowym, ze sposobem, w jaki wykorzystujemy nasze zasoby w na lądzie i oceanie, aby się wyżywić – mówił Rockström
Czytaj więcej
Koniec lata to okres podsumowań – powrót z urlopów skłania do porządkowania wspomnień i przygotowań do jesieni. W roku 2025 bilans ten nabiera jedn...
Wychodząc od granic planetarnych, naukowcy opracowali także wytyczne dla diety zdrowia planetarnego, które omawiał Walter Willett, profesor epidemiologii i żywienia z Harvard School of Public Health oraz profesor medycyny z Harvard Medical School. Kluczowe wskazówki brzmią dość znajomo: pięć porcji warzyw dziennie, roślinne źródła białka, jak orzechy i rośliny strączkowe.
– Jeden hamburger tygodniowo. Dwie porcje drobiu tygodniowo, czerwone mięso jest niezbyt zdrowe, ale jeśli lubicie, można – mówił prof. Willett. – Zdałem sobie sprawę, że sprowadza się to do prostych wskazówek: jeden plus jeden. Jeśli chcemy spożywać zwierzęce źródła białka, powinniśmy spożywać około jednej porcji nabiału dziennie i jednej porcji innych zwierzęcych źródeł białka, jak jednego dnia ryby, trochę drobiu innego dnia. Ale nie powinniśmy spożywać czerwonego mięsa więcej niż jednej porcji tygodniowo – mówił naukowiec.
Podkreślił, że eksperci przeanalizowali diety całego świata i choć widzą ogromną różnorodność, to w jadłospisach w większości krajów brakuje warzyw i owoców. Prawie wszystkie kraje wykazują niedobór składników odżywczych i produktów mlecznych, a w Europie i Ameryce Północnej spożycie czerwonego mięsa jest znacznie wyższe, niż gdzie indziej.
– Każdy krok w kierunku zdrowszej diety wiązał się z niższą śmiertelnością. Gdyby świat przeszedł na ten model żywieniowy, zapobieglibyśmy 27 proc. przedwczesnych zgonów na świecie, co przekłada się na 15 mln osób – mówił Willett.
Autorzy raportu zauważają też potencjalne konflikty interesów, dotyczące np. sektora mięsnego czy rolnictwa intensywnego, które mogą opóźniać lub blokować transformację. Wyzwaniem. Wyzwaniem będzie też zapewnienie zdrowej żywności w ubogich rejonach świata. Wdrożenie wyznaczonych przez nich celów wymaga zaangażowania politycznego i zmian w systemach subsydiowania rolnictwa oraz polityce handlowej.
„Żaden pojedynczy krok nie wystarczy. Konieczne jest połączenie działań w trzech głównych obszarach: zmiana diet konsumentów, transformacja produkcji rolnej i redukcja marnotrawstwa żywności o połowę. Działania muszą być skoordynowane, ponieważ odstępstwo w jednym obszarze (np. wyższe spożycie mięsa) może zniweczyć korzyści” – piszą eksperci w raporcie.
